De Hypotheekshop vergelijkt woonplannen politieke partijen

Bekijk hier onze verkiezingsspecial

Vergelijking verkiezingsprogramma’s 2025 / 2023

Vergeleken met 2023 zijn de (concept)programma’s voor 2025 een stuk concreter en meer gericht op uitvoering. Partijen leggen de nadruk op Rijksregie en versnellen: denk aan 100.000 woningen per jaar, versnellingslocaties, kortere procedures en actiever grondbeleid (bijvoorbeeld via een grondbank). Er is strenger beleid tegen leegstand (leegstandsheffing, landelijk huurregister) en meer aandacht voor industrieel/biobased bouwen. Tegelijkertijd zien we minder generieke verplichtingen voor verduurzaming en minder lokale autonomie. Opvallende nieuwe accenten: betere bescherming bij erfpacht, ruimte voor permanente recreatiewoningen en woonwagens, een Doorstroombank (een Doorstroombank helpt ouderen verhuizen door hun overwaarde te benutten) en Housing First.

Verschillen en overeenkomsten tussen links en rechts

Links wil stevigere huurregulering, afbouw van hypotheekrenteaftrek en meer Rijkssturing op locaties, grond en procedures. Rechts kiest voor deregulering van de huursector, behoud van de hypotheekrenteaftrek, minder verplichtingen bij verduurzaming en versnellen door regels te schrappen en lokale ruimte te vergroten. Voor starters kiest links eerder voor publieke fondsen en toewijzing/quotum, rechts voor fiscale prikkels en koopconstructies. Overlap is er óók: sneller bouwen, eenvoudiger procedures, actiever grondbeleid en extra aandacht voor starters — het verschil zit vooral in de instrumenten en de mate van centrale regie door de Rijksoverheid.

Politiek negeert adviezen van experts

Aanbevelingen

Het rapport Wonen in de nieuwe kabinetsperiode (juli 2025, door prof. dr. Peter Boelhouwer, prof. dr. Jan Rouwendal, drs. Désirée Uitzetter en em. prof. mr. Friso de Zeeuw) bundelt 26 praktische aanbevelingen om de woningnood aan te pakken. Het gaat over sneller bouwen, eerlijker huren, betere doorstroming en stabiele financiering, met duidelijke regie vanuit het Rijk.

In de partijprogramma’s valt op dat juist de “grote” systeemkeuzes weinig worden overgenomen. Denk aan: het STOER-advies helemaal invoeren (snellere en slimmere procedures), een vaste doorlooptijd naar start bouw van vijf jaar, het bundelen van Rijksgeld in één simpel en duidelijk budget, het Duitse systeem van vergelijkingshuren met hogere belasting voor beleggers, en het koppelen van inkomensgrenzen voor sociale huur aan de grootte van het huishouden. Ook lopen maar weinig partijen warm voor: een actief grondfonds, elk jaar structureel €1,5 miljard voor wegen en OV rond nieuwe woongebieden, verkoop onder voorwaarden door corporaties makkelijker maken, extra borging voor middenhuur, regionale bouwplannen baseren op echte doorstroming, en harde afspraken in woondeals met een “doordruk”-stap als het stokt.

De rode draad: dit zijn maatregelen die lange adem, samenwerking tussen overheden en duidelijke keuzes vragen; ze leveren niet meteen zichtbare winst in de campagne op.

Valkuilen

De meest voorkomende valkuilen in de programma’s (opnieuw volgens Wonen in de nieuwe kabinetsperiode) zijn onrealistische beloften zonder duidelijke dekking; beleid dat niet eigendomsneutraal is (koop of huur krijgt een voorkeursbehandeling); een te sterke focus op starters waardoor doorstroming en senioren te weinig aandacht krijgen; en het inzetten van huurbeleid als armoedebeleid, met bevriezingen of kortingen die investeringen kunnen remmen. Daarnaast zien we regelmatig zwalkend beleid: partijen kondigen koerswijzigingen aan, waardoor het beleid minder voorspelbaar wordt, en een stapeling van sectorale eisen (bijvoorbeeld apart voor de bouw- of energiesector) in plaats van eenvoudige, uniforme regels. Minder vaak, maar relevant, is het onderschatten van grondbeleid en het te eenzijdig sturen op nieuwbouw in plaats van ook splitsen, optoppen en transformeren.

Het patroon hierachter: partijen kiezen graag snelle, zichtbare maatregelen die direct scoren bij een doelgroep, maar die niet vanzelf leiden tot meer woningaanbod en betere doorstroming. Denk bijvoorbeeld aan startersmaatregelen als vrijstelling overdrachtsbelasting, starterslening of koopsubsidie. Dat vraagt juist om koersvaste afspraken, eigendomsneutraal beleid en meerjarige middelen en samenwerking tussen overheden, corporaties, markt en bewoners en financiers.

Aflossingsvrije hypotheek blijft onderbelicht

Een grote blinde vlek in het debat is de aflossingsvrije hypotheek. Die staat in geen enkel verkiezingsprogramma benoemd, terwijl huiseigenaren momenteel al dagelijks worden benaderd. Sinds 2011 is deze vorm strikt gereguleerd en gemaximeerd, waarbij de betaalbaarheid nu en later in ogenschouw wordt genomen. Daarmee is de aflossingsvrije hypotheek voor veel huishoudens een gewaardeerde en verantwoorde financiering. Vaak betreft het vijftigplussers met lage lasten, nu én na hun pensioen. Toch voelen banken en andere geldverstrekkers druk vanuit de ECB om aflossingsvrije leningen breed af te bouwen, wat leidt tot onnodige brieven en stress voor consumenten. De Hypotheekshop pleit daarom voor een simpele lijn: stuur op risico, niet op aantallen (zogeheten reductietargets). Informeer huiseigenaren, maar zet ze niet onder druk, en doe dit altijd in samenwerking met een (onafhankelijke) adviseur. Dit past ook bij ouder worden en langer thuis wonen: stabiele, lage maandlasten geven mensen rust en ruimte om zelfstandig te blijven wonen en zo nodig aanpassingen aan de woning te doen. Het Rijk moet richting geven met één duidelijke landelijke richtlijn en voorspelbare regels, inclusief een geleidelijke, lang van tevoren aangekondigde afbouw van de hypotheekrenteaftrek. Zo beschermen we klanten en houden we het systeem stabiel en betaalbaar.

Onze oproep

De politiek heeft nu de kans om wél koersvast te zijn: voer de aanbevelingen uit, mijd de valkuilen en kies voor beleid dat doorstroming, bouwtempo en investeringszekerheid vergroot. Dat vraagt om heldere Rijksregie, eenvoudige regels en een voorspelbare fiscale route. Daar hoort ook hervorming bij: een geleidelijke, langjarig aangekondigde afbouw van de hypotheekrenteaftrek – zodat huishoudens, adviseurs en marktpartijen kunnen plannen, zonder schokeffecten. Ten slotte is het belangrijk om als Rijksoverheid de regie te nemen op aflossingsvrije hypotheken en dat niet over te laten aan de banken.

Over De Hypotheekshop

De Hypotheekshop staat sinds 1991 (potentiële) huizenkopers en -bezitters bij met onafhankelijk advies. We zijn onderdeel van het grootste financieel adviseursnetwerk van Nederland (240 vestigingen). De Hypotheekshop is (mede)initiatiefnemer van de Arbeidsmarktscan (winnaar Gouden Lotus 2020 voor Innovatieve dienstverlening aan de consument), de opleiding Adviseur Duurzaam Wonen, hypotheekverstrekking o.b.v. brondata, online hypotheekadvies voor starters op basis van algoritmes en het Platform Hypotheken vanuit het ministerie van VRO. De Hypotheekshop werkt samen met de TU Delft voor de Monitor Koopwoningmarkt en is adviespartner van nieuwbouw.nl.